«اسفند»، «سپندارمزد»، نیست

  «اسفند»، «سپندارمزد»، نیست       خبرنگار امرداد - شهداد حیدری :

«دگرگون کردن واژه‌ی "‌سپندارمزد‌" به "‌اسفند‌" دشواریی پدید آورده که به نارسایی معنایی می‌انجامد. "‌آرمزد‌" از "‌آرمیتی‌" اوستایی گرفته شده است‌؛ پس سپندارمزد‌، آرامش سپندینه(:مقدس) است. اما در واژه‌ی "‌اسفند‌" پیدا نیست که چه چیزی "‌سپند‌" و مقدس است. این نارسایی از آن رو پدید آمده است که واژه‌ی "‌آرمزد‌" را از "‌اسفند‌" جدا کرده‌اند. بنا‌بر این به‌کار بردن واژه‌ی «‌اسفند‌» برای ماه پایانی سال‌، چندان معنای روشن و رسایی ندارد.»
آن‌چه بازگو شد‌، پاره‌ای از سخنان بهرام روشن‌ضمیر‌، پژوهنده‌ی جوان کشورمان، در نشست بنیاد جمشید جاماسیان بود. او در دنباله به گاهشمار کهن ایران اشاره کرد و گفت: «‌در گاهشمار باستانی‌، یا گاهشمار اوستایی‌/ مزدیسنایی‌، هر ماه سی روز است و هر روز به نامی خوانده می‌شود. چنین ویژگی را در گاهشماری‌های دیگر ایرانی سراغ نداریم. برای نمونه‌، در گاهشماری هخامنشیان‌، آن‌چنان که در سنگ‌نبشته‌ی بیستون آمده است‌، با آن که هر ماه سی روز است‌، اما برای شمردن روزها‌، شماره‌ها‌(‌:اعداد‌) را به‌کار برده‌اند. شاید چون داریوش می‌دانست که بر سرزمینی پهناور با قوم‌های گوناگون فرمان می‌راند و به‌کار بردن شمارگان به‌جای نامیدن روزها‌، کاربردی همگانی‌تر خواهد داشت.» 
به گفته‌ی این پژوهنده، روز نخست گاهشمار اوستایی‌، "‌اورمزد‌" نامیده می‌شود. اورمزد خدای یکتا و بزرگ است و آفریننده‌ی هستی. از دیدگاه فلسفی‌، اهورامزدا تکامل پایانی خداشناسی آدمی است. و این اشو‌زرتشت بود که برای نخستین‌بار، اهورامزدا را شناساند. پیش از او هرگز ترکیب "‌مزدا اهورا‌" به کار برده نشده بود.»
روشن‌ضمیر آنگاه به روزهای دیگری اشاره کرد که از نام فروزه‌های اهورامزدا گرفته شده‌اند و هر کدام معنایی ژرف و فلسفه‌ای ویژه دارند. او گفت: «‌روز دوم گاهشمار اوستایی‌، "‌بهمن‌" نامیده می‌شود. "‌وهومنه‌" در اوستا‌، "‌وهومن‌" در زبان پهلوی و "‌بهمن‌" در زبان کنونی فارسی‌، به معنای اندیشه نیک است و در برابر "‌اکومن‌" یا اندیشه بد، قرار می‌گیرد. "‌وهومنه‌" را نباید با "‌سپنتامینو‌" یکی دانست. وهومن از امشاسپندان  است و در جهان مادی، نگاهبان چارپایان. امشاسپندان‌، نامیرایان سپند هستند و از فروزه‌های اهورامزدا.»
روشن ضمیر در ادامه افزود: «روز سوم‌، ویژه‌ی امشاسپند "‌اردیبهشت‌" است. در گذر از زبان‌های باستانی به زبان فارسی، هیچ‌کس نتوانست معنای اردیبهشت را به‌درستی دریابد. چون شناخت مردمان آن روزگار از زبان‌های باستانی‌، کم شده بود. اردی‌بهشت ، یا "‌اشه‌وهیشته‌"‌، به چم(:معنی) بهترین راستی است. امشاسپند اردیبهشت در جهان مادی، نگاهبان آتش است.»
او در دنباله‌ی گفتارش به روز چهارم یعنی امشاسپند شهریور پرداخت. شهریور‌، یا «‌خشتروییریه»، شهریاری آرمانی است و در جهان مادی، نگاهبان شهر، تمدن و فلزات است. روشن‌ضمیر دراین باره به نماز "‌یتا اهو‌"(یکی از نیایش‌های اوستا) اشاره کرد که در آن، مفهوم ژرفی از شهریاری نهفته است، مفهومی که شناساننده‌ی اندیشه و حکمت ایران باستان است.
وی گفت: «پس از شهریور، امشاسپند «سپندارمزد»،  فرا می‌رسد که نگاهبان زمین است و پنجمین روز از روزهای گاهشماری مزدیسنایی.»
روشن‌ضمیر در دنباله با اشاره به دو روز از روزهای ماه نیز که به نام امشاسپندان «خورداد» و «امرداد» خوانده می‌شوند، گفت: «‌روز ششم، "‌خورداد‌" است. خورداد‌، کمال و رسایی است. در رویدادهای استوره‌ای‌، روز خورداد‌، از ماه فروردین برجستگی ویژه‌ای دارد. در این روز ایران‌زمین پدیدار می‌شود و گیاه ریواس سر برمی‌کشد و "‌مشی‌" و "‌مشیانه‌" از زمین می‌رویند، هوشنگ زاده می‌شود، فریدون‌، گیتی را به سه بخش می‌کند و افراسیاب به دست کیخسرو کشته می‌شود. امشاسپند خورداد نگاهبان آب‌هاست.»
وی در گفتارش به روز هفتم که «امرداد» خوانده می‌شود نیز پرداخت. امرداد به معنی بی‌مرگی و جاودانگی است و نگاهبان گیاهان.»
این پژوهنده در پایان افزود: «‌در گاهشماری باستانی ایران‌، هفته نداریم تا مردم‌، همانند دیگر قوم‌ها، روز واپسین هفته را دست از کار بکشند. با این همه‌، در گاهشماری مزدیسنایی‌، سه روز دی‌بآذر‌، دی‌بمهر و دی‌بدین‌، تعطیل است. گفته‌اند که ایرانیان ساسانی به پیروی از فرهنگ‌های دیگر‌، چند روز از ماه را تعطیل کرده‌اند. اما به گمان من‌، این سخن و برداشت درستی نیست. فلسفه‌ی دست از کار کشیدن در فرهنگ‌های دیگر برای رفتن به نیایشگاه‌ها است: یهودیان به کنیسه می‌روند، مسیحیان به کلیسا و مسلمانان به مسجد. اما در دین زرتشتی چنین دستوری داده نشده است. در "اندرز نامه آذرپاد مهراسپندان‌" نوشته نشده است که در روزهای بیکاری به نیایشگاه بروید. اما گفته‌اند که آن روزها را ویژه‌ی پاکیزگی و شستشو و خورد و خوراک کنید.»


 

 

      03/08/1389   ساعت 15:30     دیدگاه 332 بازدید    

  15/12/1389-17:16 تاریخ و ساعت   موبد دکتراردشیرخورشیدیان نام نویسنده   به خشنودی اهورامزدا با درود وسپاس کجای این گفتگو این پژوهشگر فرموده است که اسفند سپندازمزد نیست. ایشان می فرمایند که « ایرانیان نبایستی هنگامی که از واژه سپندامزد میخواستند اسفتاده کنند . میگفتند اسفند . ماهم همین را اعتقاد داریم. همانند امرداد که مرداد نیست ونام پنجم ماه را به اشتباه مرداد میگویند. پس واژه اسفند از سپندارمزد امساسپند اوستایی هست ولی شوربختانه ایرانیان این واژه اوستایی را درست به کار نمی برند. رام ایزد و سپندارمزد امشاسپند 3748 دینی زرتشتی . 15 اسفند 89 هجری خورشیدی   24/05/1390-13:45 تاریخ و ساعت   ایران مهر نام نویسنده   امروزه واژۀ «خورنه» پس از فراگشت هزاران ساله، به گونۀ «فر» در آمده است. آیا ما امروز باید همچنان بگوییم «خورنه»؟ واژگان فراگشت می یابند و نمی توان مانند سنگ بر جای ماند. *گاهشمار آیینی، یکی از چندین گاهشمار ایرانیان است، نه آنکه زرتشتی باشد. همه چیز را از دریچۀ دین دیدن، آسیب زاست. *ایرانیان بنیانگذار هفته بودند. پس چگونه خودشان نمی توانستند هفته داشته باشند؟! گاهشماری که امروزه زرتشتی نامیده می شود، گاهشماری ایرانی است که در پایان روزگار ساسانی، بیشتر کاربرد داشته، و پی از یورش تازیان، به سان گاهشمار بهدینان به کار رفت و همین است که ایشان امروزه چنان بدان وابسته اند و بودن هفته و نیز گاهشمارهای دیگر ایرانی را نمی پذیرند. بیاییم از این چارچوب های تنگ و تاریک به در آییم.  

/ 1 نظر / 18 بازدید